Dijital dönüşüm yalnızca günlük kullandığımız uygulamaları ve iş süreçlerini değil, kültürel mirasın korunma, araştırılma ve gelecek nesillere aktarılma biçimini de değiştiriyor. Üç boyutlu web teknolojileri ve genişletilmiş gerçeklik çözümleri, kültürel varlıkların yalnızca görüntülendiği klasik dijital arşivlerden, kullanıcıların eserlerle etkileşime girebildiği yeni nesil deneyimlere geçişi mümkün kılıyor.
Codeco Soft kurucusu Süleyman Doğan ve Dr. Zeynep Cipiloglu Yildiz tarafından hazırlanan “A Metadata-Centered Cross-Platform Architecture for Numismatic Heritage: Integrating Web, 3D, and Immersive WebXR Environments” başlıklı çalışma, MDPI tarafından yayımlanan Electronics dergisinde yayımlandı.
253 Tarihi Eser, Ortak Bir Dijital Altyapı
Çalışmanın merkezinde toplam 253 tarihi sikkenin yer aldığı dijital bir numismatik koleksiyon bulunuyor.
Geleneksel dijital koleksiyonlarda web sitesi, mobil uygulama, üç boyutlu görüntüleme sistemi veya sanal gerçeklik deneyimi için birbirinden bağımsız veri yapıları oluşturulabiliyor. Bu yaklaşım aynı içeriğin farklı sistemlerde tekrar tekrar yönetilmesine ve güncellenmesine neden olabiliyor.
Geliştirilen yaklaşımda ise bunun yerine metadata merkezli ortak bir mimari kullanılıyor. Eserlere ait kayıt bilgileri, görseller, medya referansları ve sorgulama mekanizmaları ortak servisler üzerinden farklı istemcilere aktarılıyor.
Böylece aynı kültürel miras verisi; responsive web arayüzlerinden harita tabanlı görünümlere, gerçek zamanlı 3D görüntülemeden WebXR destekli sanal gerçeklik deneyimlerine kadar farklı ortamlarda kullanılabiliyor.
Yüzlerce Ayrı 3D Dosya Yerine Gerçek Zamanlı 3D
Çalışmanın dikkat çeken teknik yaklaşımlarından biri, sikke modellerinin üç boyutlu olarak sunulma yönteminde ortaya çıkıyor.
Koleksiyondaki her eser için ayrı ve yüksek boyutlu bir 3D model dosyası saklamak yerine, sikkelerin ön ve arka yüz görsellerinden yararlanılarak Babylon.js üzerinde çalışma zamanında hafif 3D geometriler oluşturuluyor.
Bu yöntem özellikle web tabanlı sistemlerde daha düşük veri transferi, daha kolay içerik yönetimi ve farklı cihazlara uyarlanabilir bir yapı oluşturulmasına yardımcı oluyor.
Web'den Sanal Gerçekliğe Aynı Koleksiyon
Sistem mimarisinin temel amaçlarından biri, her platform için ayrı bir koleksiyon veya içerik yönetim süreci oluşturma ihtiyacını azaltmak.
Ortak REST tabanlı servisler sayesinde kayıt kimlikleri, metadata, medya referansları ve sorgulama yapıları farklı uygulamalarda yeniden kullanılabiliyor.
Bu mimari ile masaüstü ve mobil web deneyimlerinin yanında gerçek zamanlı 3D görüntüleme ve immersive WebXR ortamları aynı temel veri altyapısından beslenebiliyor.
Böylece kültürel miras koleksiyonları yalnızca çevrim içi kataloglar olarak sunulmak yerine, kullanıcıların eserleri üç boyutlu inceleyebildiği ve sanal ortam içerisinde deneyimleyebildiği etkileşimli yapılara dönüşebiliyor.
Kullanıcı Deneyimi de Değerlendirildi
Çalışmanın yalnızca teknik mimarisi değil, ortaya çıkan sistemlerin kullanıcı deneyimi de değerlendirildi.
Web uygulaması üzerinde gerçekleştirilen değerlendirmeye 97 kullanıcı, WebXR deneyimine ise 19 kullanıcı katıldı.
System Usability Scale (SUS) sonuçlarında web uygulaması için ortalama 80,41, WebXR uygulaması için ise 83,55 skoruna ulaşıldı.
Kullanıcı geri bildirimleri; 3D nesne manipülasyonu, bilgi metinlerinin okunabilirliği, görsel gerçekçilik ve sanal gerçeklik etkileşim konforu gibi alanlarda gelecekte yapılabilecek geliştirmeler için de önemli çıktılar sundu.
Akademik Ar-Ge ile Yazılım Geliştirmenin Buluştuğu Nokta
Bu çalışma, bizim için yalnızca akademik bir yayın olmanın ötesinde; yazılım geliştirme, 3D teknolojileri ve akademik Ar-Ge çalışmalarının bir araya geldiğinde ortaya çıkarabileceği sonuçların da güzel bir örneği.
Codeco Soft olarak WebXR, sanal gerçeklik, gerçek zamanlı 3D, etkileşimli web teknolojileri ve dijital kültürel miras alanlarında çalışmalarımızı sürdürüyoruz.
Dijital müzelerden eğitim uygulamalarına, kültürel miras projelerinden VR/XR tabanlı simülasyonlara kadar farklı alanlarda erişilebilir, performanslı ve sürdürülebilir deneyimler geliştirmeyi hedefliyoruz.
Yayın Bilgileri
Makale:
A Metadata-Centered Cross-Platform Architecture for Numismatic Heritage:
Integrating Web, 3D, and Immersive WebXR Environments
Yazarlar:
Süleyman Doğan, Zeynep Cipiloglu Yildiz
Dergi: Electronics
Yayıncı: MDPI
Yayın Tarihi: 8 Eylül 2026
Makaleye erişim:
Makalenin tamamını MDPI Electronics üzerinden inceleyebilirsiniz.
